الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
393
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
برخوردار بوده است . از تأليفات او است : شرح نهج البلاغة كه آن را به پارسى و به نام تنبيه الغافلين و تذكرة العارفين ناميده و كتاب معروفى است . من نسخهاى از آن را در اصفهان و شيراز و هرات و ديگر جاها ديدهام . و نيز ترجمهء كتاب الاحتجاج شيخ طبرسى است كه به نام كشف الاحتجاج ناميده و به خواهش شاهتهماسب انجام گرفته و من آن را در شهر اردبيل در كتابخانه شيخ صفى ديدهام . از آثار ديگر او ، كتاب تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين است كه تفسيرى بزرگ و مشهور و نزديك به صد و هفتاد هزار بيت است كه در ضمن پنج مجلد به فارسى تأليف شده است . ملا فتح اللّه در اين تفسير در ضمن آياتى كه به توضيح آنها پرداخته ادلّهاى را كه لازم مىدانسته يادآورى كرده و به نكات عربى و امثال آنها اشاره كرده و به خوبى از عهده برآمده است . ديگر از تأليفات او ، تفسير خلاصة المنهج است كه به پارسى نوشته و خلاصهاى از تفسير منهج الصادقين است كه معروف مىباشد و در سه مجلد تدوين شده است « * » . تفسير ديگرى به عربى به نام زبدة التفاسير تأليف نموده كه تفسير بزرگى مشتمل بر هشتاد هزار بيت بوده و در دو مجلد ضخيم تدوين شده است . بهطورى كه خود او در آغاز اين تفسير مىنويسد : اين تفسير را پس از تأليف منهج و خلاصهء آن ، تأليف نموده است و من همين تفسير كه به خط شريف او بوده در اشرف مازندران در نزد ملا محمد كه مدرس آنجا بوده است ديدهام . اين كتاب در نيمه ماه ذي قعدة الحرام سال 977 ه . ق به پايان رسيده است . در اين تأليف اخبار اهل بيت عليهم السّلام را آورده و بيشتر مطالب آن را از تفسير كشّاف و تفسير قاضى و تفسير مجمع البيان و جوامع الجامع طبرسى استفاده نموده كه مشتمل بر مطالب و تحقيقات ارزندهاى است « * * » .
--> ( * ) نسخهء ارزندهاى از اين تفسير در كتابخانهء والد اينجانب دام عمره الشريف موجود است كه ساليان درازى آن را با برخى از نسخهها و تفاسير ديگر مقابله و تصحيح فرموده است حفظ اللّه و ابقاه - م . ( * * ) ريحانه ، ج 3 ، ص 338 ، ترجمه قرآن شريف را از آثار او نام برده است و اضافه كرده ملا فتح اللّه در سال 988 هجرى وفات يافته و در تاريخ فوت او گفتهاند : -